Toruń był początkowo osadą założoną przy prze­pra­wie przez Wisłę. Osada ta gra­ni­czy­ła z ple­mio­na­mi pruskimi i była te­re­nem ich ekspansji. Do pomocy w walce z ni­mi Konrad Mazowiecki w 1226 r. wezwał za­kon krzyżacki. W 1231 r. Krzy­ża­cy przy­by­li do Torunia, umocnili ist­nie­ją­cy tu już gród, przekształcając go wkrót­ce w za­mek. W 1233 r. nadali osadzie pra­wa miejskie. To najwcześniejsze miasto zajmowało praw­do­po­dob­nie teren po­łu­dnio­wej czę­ści Starego Miasta i było oto­czo­ne for­ty­fi­ka­cja­mi drewniano-ziem­ny­mi. Wcze­śniej­sza zabudowa miasta łącznie z kościołem far­nym św. Jana była drew­nia­na. W latach 70. XIII w. zakończył się pro­ces kształtowania śre­dnio­wiecz­ne­go ze­spo­łu urbanistycznego złożonego ze Sta­re­go i No­we­go Torunia oraz zamku krzy­żac­kie­go wchodzącego klinem po­mię­dzy obie czę­ści miasta. W II połowie XIV w. miasto było aktywnym ośrod­kiem ar­ty­stycz­nym. Obok sztuki bu­dow­la­nej roz­wi­ja­ło się sny­cer­stwo, ma­lar­stwo i wi­tra­żow­nic­two.